مهندس يونس رنجكش -شايد كمتر گيلاني باشد كه نام ميرزا كوچك جنگلي اين سردار قيام گيلان عليه استبداد داخلي و خارجي در سال هاي پاياني قرن 13شمسي را نشنيده و يا در كتب تاريخي نامي از او را نخوانده باشد.
هرچند كه اين شنيدن و خواندن از تاريخ زندگي و قيام او بسيار محدود بوده است .
ميرزا تنها نام يك مبارز كه چند مدتي گروهي تشكيل داد و عليه ظلم و ستمي برخواست نيست بلكه نام او ريشه در فرهنگ و ادبيات آزاد زيستي و آزادگي مردماني دارد كه همواره در طول تاريخي در كنار حس انسان دوستي و مروت و يكتا باوري نشان داده اند كه قادر به نواوري و انجام كارهاي بزرگي براي اعتلاي جامعه ايراني هستند.
آنجا كه اين مردمان اسلام را مي پذيرند از سر ترس و اجبار و قدرت عرب مسلمان نيست چرا كه اگر بود اين اتفاق در سال هاي اوليه صدور اسلام به مرزهاي آنسوي عربستان به وقوع مي پيوست بلكه اين مردمان در زير سايه دانش و فهم خدادادي و انديشه هاي بلند آزاد مردي با هدايت علويان پاك نهاد كه فرزندان عصمت طهارت بودند آغوش دل به سوي اسلام گشودند.
كاري را هم كه ميرزا كوچك جنگلي با بهرگيري از تعاليم الهي انجام داد در كنار آموزه هاي ديني و الگو برداري از قيام سالار شهيدان نشان از شانيت قوم و مرام مردماني دارد كه در آن پرورش يافت و آن آزاد زيستي و آزادگي بود.
ميرزا را بايد نخستين بنيانگذار جمهوري در ايران برمبناي شريعت اسلام ناميد زيرا با مروري بر مرامنامه قيام جنگل او نشان مي دهد كه در دنياي مدرن امروز ضمن رعايت اصول و قواعد بازي هاي سياسي و استفاده از تفكر جمعي در هدايت جامعه از اصول اعتقادي خود نيز بهره گرفته و با پيوند جمهوريت و اسلام مبناي حكومتي جديد در تاريخ ايران زمين را شكل مي دهد.
هرچند كه در اين ميان تفكر هاي مختلف او را مصادره خويش كردند.
اگر چه آنچه را كه او آنروز در گيلان انجام داد و به دليل هجمه و ترفندهاي مختلف دشمنان نهضتش به بيراهه رفت اما نام ميرزا همواره به عنوان عنصري وفادار به مردم ومعتقد به راهي كه در پيش گرفته بود در ذهن تاريخ باقي ماند ومردمان هم عصر او حتي در فراسوي مرزهاي ايران او را تجليل و تكريم كردند و شايد الگوي قيام و عمل بسياري از مبارزان شد.
اما آنچه كه امروز براي جامعه گيلاني بايد مهم باشد معرفي ميرزا وميرزا هاي ديگر به نسل هاي آينده وحتي نسل كنوني است كه دريابند چگونه بودند مرداني كه با هيچ امكاناتي در عصر محروميت ها كارهاي بزرگي خلق كردند كه الگوي تاريخ شد.
مردمان امروز جامعه ما در شرايط فعلي كه دستان استكباري و استبدادي با تمام توان و شيوه هاي مختلف هنوز هم از غارت دارايي هاي ملتمان دست برنداشته است نياز بيشتري به باز شناسي چهره هايي چون ميرزا كوچك جنگلي دارند.
شناخت و معرفي ميرزا در واقع شناخت و معرفي فرهنگ يك ملت است و آنچه در شرايط فعلي به آن بايد توجه بيشتر شود معرفي هويت تاريخي اين مرزو بوم براي پيشگيري از هويست سازي هاي دروغين دنياي استكباري است زيرا يكي از شيوه هاي نفوذ در ملت ها دستكاري در هويت ملي آنان است .
اگر چه براي معرفي ميرزا كوچك جنگلي تاكنون كاري جدي انجام نشده و حتي نامش در تقويم سالانه نيز از يادها رفته و بزرگداشت او و قيامش تنها در مراسم هاي تكراري سرقبري سالانه خلاصه مي شود اما بايد اين هشدار را داد كه اينگونه برخوردها نسبت به بزرگان تاريخ اين ملت نشاني جز بي توجهي به هويت اين مرزو بوم نيست .
امروز بر تك تك گيلانيان واجب است تا بيش از اين حرمت مردان و شخصيت هاي ديني مذهبي و سياسي و رجال نام آور فرهنگ و تاريخ خود را نگهدارند و با بالا زدن آستين هاي همت براي معرفي اين چهره ها به جامعه نام خود را نيز در كنار آنان به تاريخ بسپارند تا آيندگان بدانند كه اگر بودند مردان بزرگي كه تاريخ ساز شدند پس از آن مردمان بزرگتري بودند كه تاريخشان را حفظ كرده و آن را به نسل آينده سپردند پس احياي نام ميرزا كوچك ها در جامعه امروز فرصتي براي ماندگاري نام ما در تاريخ فرهنگ و هويت ملي ايران زمين است .