از سه کارت زرد تا سیصد کارت زرد!

سیما پروانه گهر در جمهوریت نوشت:

بهارستان این روزها پر رفت و آمد است. در دو ماه گذشته سه وزیر از دولت نوپای روحانی برای پاسخ به سوال به مجلس آمده اند و با کارت زرد از مجلس خارج شده اند. رسانه های داخلی و خارجی با دقت تعداد کارت های زرد را می شمارند. منتقدان از سیاست های یک بام و دو هوای برخی مجلسیان در برخورد با دولت یازدهم می گویند و مماشات ها با دولت دهم را یادآوری می کنند. در این بین اقلیتی خاص در مجلس که قریب به اتفاق آن ها چهره های جبهه پایداری هستند این جلسات را مدیریت می کنند. موافقان این سوال ها و کارت زردها اما از اهمیت نقش نظارتی مجلس می گویند و تاکید دارند که این کارت های زرد به دولت یادآوری می کند که مجلس رضایت مناسبی از عملکرد و رفتارهای وی ندارد.

در این بین اما این گفتارها مشابه انتقادات و حمایت هایی است که در دولت قبل شنیده می شد . تنها یک اصطلاح جدید است. “کارت زرد”.

روایتی از اخطار مجلس به دولتمردان که ساخته رسانه ها است و در هیچ کجای کتاب آیین نامه نامی و نشانی ازآن نیامده است و اصولا این اصطلاح در قانون وجود ندارد. کارت  زرد ، ره آورد رفتار محمود احمدی نژاد در روز طرح سوال از وی در مجلس هشتم است. بعد از رفتارها و جواب های سربالای احمدی نژاد ، جمعی از نمایندگان با کارگردانی علی مطهری به این نقطه رسیدند که ساز و کار طرح سوال از وزرا و رییس جمهور نقص جدی دارد و در این راستا دست به اصلاح آیین نامه زدند.

تا پیش از آن تاریخ و تلاشی که برای اصلاح طرح سوال از وزرا صورت گرفت، زمانی که وزرا برای پاسخ گویی به سوالات  وزرا در صحن مجلس حاضر می شدند، بعد از ارائه توضیحات وزیر، از نماینده سوال کننده پرسیده می شد:

-)” نماینده محترم، آیا از پاسخ وزیر قانع شدید؟”

-)نماینده: خیر! قانع نشدم.

-)هیئت رییسه با استناد به آیین نامه داخلی:” بسیار خوب! آقای وزیر از حضور شما ممنونیم و به سلامت! به وزارتخانه برگردید و به کار خود ادامه دهید ! در ضمن آقای نماینده هم از پاسخ شما قانع نشدند!”

در این شیوه طرح سوال اگر چه وزیر متوجه می شد که یک یا چند نماینده مجلس از عملکرد و تصمیمات وی رضایت ندارد، اما هیچ گونه ضمانت اجرایی به جز تلاش مجدد مجلس برای  سوال و یا در نهایت امر استیضاح وزیر وجود نداشت. تا اینکه حضور احمدی نژاد در مجلس و پاسخ های وی به سوالات مطروحه از جانب علی مطهری، سخنگوی نمایندگان سوال کننده  مجلس را به اصلاح این روند واداشت.

در جریان این اصلاح بود که مفهومی به نام سه بار عدم اقناع نمایندگان از پاسخ های وزرا و کارت زرد مطرح شد. در این بین اما مفهوم “کارت زرد” هیچ فرآیند قانونی و اجرایی را در خصوص استیضاح کلید نمی زند.  از اساس اصطلاح “کارت زرد” ماهیت قانونی و آیین نامه ای ندارد و در هیچ کجای آیین نامه داخلی مجلس اصطلاح “کارت زرد به وزرا” نیامده است. در حقیقت آیین نامه داخلی مجلس تغییر اساسی در خصوص نحوه سوال از وزرا نکرده است و این تنها اصطلاحی رسانه ای است که در مطبوعات برای تند و تیز کردن عدم رضایت مجلس از اظهارات و عدم اقناع اکثریت نمایندگان از توضیحات یک وزیر برای سوالات مربوطه قید می شود. کارت زرد و اعطای آن به وزیر به هیچ عنوان تاثیری در فعال شدن اتوماتیک روند استیضاح ندارد. تعداد کارت های زرد وزرا به سه عدد که هیچ ، به سیصد هم برسد باز باید رود قانونی استیضاح همانند گذشته طی شود.

بر اساس ماده 211 آیین نامه داخلی مجلس چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رأی اکثریت نمایندگان حاضر، سؤالات نمایندگان از هر وزیر وارد تشخیص داده شود طرح استیضاح وزیر درصورت رعایت مفاد اصل هشتاد و نهم(89) قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت.

اگر چه در ابتدا سعی بر آن شده بود تا با سه بار عدم اقناع نمایندگان سوال کننده از وزیر مربوطه فرآیند استیضاح به صورت خودکار فعال شود و وزیر در جلسه استیضاح حاضر شود، اما این نوع اصلاح با ایراد قانون اساسی از جانب شورای نگهبان رو برو شد ، زیرا در قانون اساسی فرایند استیضاح وزرا مشخص شده و نمی توان با قانون عادی قانون اساسی را تغییر داد.

در نهایت آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی پس از اصلاح بر آن شد که  در هر بار طرح سوال از وزرا مجلس رای گیری انجام داده و اعلام نماید که آیا از پاسخ های وزیر قانع شده است یا خیر. این فرآیند در رسانه ها به عنوان “کارت زرد” به وزرا مصطلح شد. در این روند هرگز سه کارت زرد به صورت خودکار منتهی به طی روند کلید خوردن استیضاح وزیر نمی شود و همانند گذشته بدون هیچ گونه تفاوتی باید برای طرح استیضاح ، امضای حداقل 10 نماینده جمع و بعد هیئت رییسه آْن را اعلام وصول کند. تفاوت تنها در بار روانی است که تعداد کارتهای زرد بر دوش وزیر در روز استیضاح می گذارد. جز این فاکتور روانی ، چه سه کارت زرد به وزیر و چه سیصد کارت زرد به همان وزیر، تاثیری در نحوه استیضاح وی ندارد، چیزی که اغلب در رسانه ها نسبت به آن غفلت می شود و افکار عمومی می پندارد پس از 3 کارت وزیر بصورت خودکار استیضاح خواهد شد.

این روزها اما حامیان دولت تدبیر و امید گلایه ای که مطرح می کنند رفتاری است که اقلیتی سیاسی در مجلس با وزرای حسن روحانی در پیش گرفته است. اگر چه وزرای روحانی اغلب مردان کهنه کار دنیای سیاست هستند و هرگز همانند وزرای احمدی نژاد ، در باب راس امور بودن و نبودن مجلس سخن نمی رانند و از مجلس بی جهت انتقاد نمی کنند  و اگرچه حسن روحانی مجلس را خانه قدیم خود می داند و در نخستین حضور خود در خانه ملت شاه کلید خود مبنی بر این که :«عزت و اقتدار مجلس باید به آن بازگردانده شود» را ثبت کرده و این روزها نیز با وجود سه کارت زرد به وزرایش می گوید که از کارت زرد نمی هراسد و نباید از مجلس دلگیر شد ، اما آنچه در حال تخریب است نه جملات زیبای رییس خوش سخن دولت یازدهم و نه رفتارهای کلی و قالب نمایندگان در پارلمان است؛ آنچه اقلیتی( بعضا اعضای جبهه پایداری) با بغض سیاسی امروز در مجلس در قالب کارت زرد دنبال می کند، جوانه نوپای روابط احترام آمیز و رفق بار دولت و مجلس  را لگد مال می سازد.

کارت های زرد به جامعه و دولت پالس هایی را می دهد که گویا در مجلس اصولگرا اقلیتی با فضاسازی های احساسی ، اصول را زیر سوال می برند و در پی صاف کردن خرده حساب های سیاسی هستند و اگر چه رفتار وزرای دولت روحانی چندان بی عیب و نقص نیست، اما نظارتِ این گونه و سوال های پی در پی ،  بیش از آن که نیت نظارت را نشان دهد ، بغض شکست را به نمایش می گذارد.

تعداد کارت های زرد هیچ تاثیری در فعال شدن روند استیضاح وزرا ندارد و جز جنجال های رسانه ای و بار منفی برای وزرا نقش دیگری را نمی آفریند. بر اساس آیین نامه سه کارت زرد یا سیصد کارت زرد نیز هیچ فرآیند استیضاح و یا عزلی را برای هیچ وزیری رقم نمی زند، چرا که اساس آیین نامه بیش از آن که اصلاح ماهیتی شده باشد اصلاح صورتی شده است. اما بایستی کوشید زردی این کارت ها ، دیر یا زود بهار روابط دولت و مجلس را پاییز نکند.