بررسی احادیث درباره ماه رجب از نگاه آیت الله مجتبی تهرانی

رُوِیَ عَنْ عَلیٍّ علیه السّلام قال :

مَا كَانَ اللهُ لِیَفْتَحَ عَلی عَبْدٍ بَابَ الْشُّكْرِ وَ یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الزِّیَادَۀِ وَلا لِیَفْتَحَ عَلی عَبْدٍ بَابَ الدُّعاءِ و یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الاِجَابَۀِ وَلا لِیَفْتَحَ لِعَبْدٍ بَابَ التَّوْبَۀِ وَ یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْمَغْفِرَۀِ.

ترجمه حدیث: از امیرالمومنین(علیه السلام) منقول است كه فرمودند: این‏چنین نیست كه خداوند متعال درِ شكر را بر روی بنده‏ای بگشاید و از آن طرف باب زیادتیِ نعمت را بر روی او ببندد؛ و درِ دعا را بر روی بنده‏ای بگشاید و از آن طرف باب اجابت را بر روی او ببندد؛ و درِ توبه را بر روی بنده‏ای بگشاید و از آن طرف باب مغفرت و آمرزش را بر روی او ببندد.

شرح حدیث: امیرمؤمنان علی (علیه السلام) فرمودند: «مَا كَانَ اللهُ لِیَفْتَحَ عَلی عَبْدٍ بَابَ الْشُّكْرِ وَ یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الزِّیَادَۀ»؛ این‏طور نیست كه خداوند درِ شكر را بر روی بنده‏ای بگشاید و از آن طرف باب زیادتی را نعمت را بر روی او ببندد. آن‏گاه كه خداوند امر می كند شكرگذارِ من باش، وقتی بنده ستایش و ثنا و حمد او را به جای آورد، خداوند درِ زیادتی نعمت را بر روی او می گشاید. همچنان‏كه در آیه شریفه می-فرماید: «لَإِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّكُمْ». اگر شكرگذارى كنید، (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود.

«وَلا لِیَفْتَحَ عَلی عَبْدٍ بَابَ الدُّعاءِ و یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الاِجَابَۀِ»؛ این‏طور نیست كه خداوند درِ دعا و مسألت را بر روی عبد بگشاید و از آن طرف درِ اجابت و پاسخ مثبت را بر روی او ببندد. خدا این‏طور نیست كه بگوید «بخواه»، بعد وقتی بنده درخواست كرد، خدا او را محروم كند. در آیه شریفه می فرماید: «اُدْعوُنِی اَسْتَجِبْ لَكُمْ». مرا بخوانید تا شما را اجابت كنم.‏

«وَلا لِیَفْتَحَ لِعَبْدٍ بَابَ التَّوْبَۀِ وَ یُغْلِقَ عَنْهُ بَابَ الْمَغْفِرَۀِ»؛ خداوند این‏طور نیست كه از سویی درِ توبه را بر روی بنده‏اش بگشاید، ولی از آن طرف درِ مغفرت و آمرزش را بر روی او ببندد. خدا این‏طور نیست كه بگوید «معذرت بخواه»، ولی عذر بنده را نپذیرد. در قرآن كریم می فرماید: «وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمیعاً». همگى به درگاه خدا توبه كنید. هنگامی كه خود او خطاب می كند «تُوبُوا» آیا می خواهد توبه را قبول نكند؟!

در اینجا علی (علیه السّلام) بین سه چیز با سه چیز دیگر تلازم درست می كند: 1- بین شكر و زیادتی نعمت 2- بین دعا و اجابت 3- بین توبه و مغفرت؛ و این سه یعنی «شكرگذاری و دعا كردن و توبه كردن» از ناحیه خداوند آمده و او امر كرده پس پی‏آمدش این است كه حال كه این درها را باز كرده باید آن درها را هم باز كند.

این جملاتِ علی (علیه السلام) در این روایت بود. اما به علّت اینكه امشب به حسب ظاهر شب اوّل ماه رجب است، تذكّری عرض می كنم. در بین ماه‏های سال، ماه رجب از ماه‏هایی است كه اختصاص دارد به همین مسائلی كه در روایت اشاره شد؛ یعنی دعا و استغفار و توبه.

در روایتی امام صادق (صلوات الله علیه) از پیغمبر اكرم (صلّی الله علیه و آله) نقل می فرماید كه آن حضرت فرمودند : «رَجَبٌ شَهْرُ الِاسْتِغْفَارِ لِأُمَّتِی أَكْثِرُوا فِیهِ مِنَ الِاسْتِغْفَارِ فَإِنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ». ماه رجب ماه استغفار امّت من است. پس در این ماه بسیار طلب آمرزش كنید كه خداوند آمرزنده و مهربان است. در مورد این ماه وارد شده است كه بسیار بگویید: «اَسْتَغْفِرُالله وَ اَسْئَلُهُ التَّوبَة».

همچنین از آن حضرت نقل شده كه فرمودند: «مَنِ اسْتَغْفَرَ اللَّهَ فِی رَجَبٍ وَ سَأَلَهُ التَّوْبَةَ سَبْعِینَ مَرَّةً بِالْغَدَاةِ وَ سَبْعِینَ مَرَّةً بِالْعَشِیِّ یَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ فَإِذَا بَلَغَ تَمَامَ سَبْعِینَ مَرَّةً رَفَعَ یَدَیْهِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَ تُبْ عَلَیَّ فَإِنْ مَاتَ فِی رَجَب مَاتَ مَرْضِیّاً عَنْهُ وَ لَا تَمَسُّهُ النَّارُ بِبَرَكَةِ رَجَبٍ ‏».

یعنی كسی كه در ماه رجب هفتاد مرتبه در هنگام طلوع آفتاب و هفتاد مرتبه در هنگام غروب آفتاب بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ» و سپس دستها را بلند كند و بگوید: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَ تُبْ عَلَیَّ»، اگر در ماه رجب بمیرد خدا از او راضی باشد و به بركت ماه رجب آتش او را مسّ نكند.

همین‏ها است كه در تمام روابط مادی و معنوی برای ما گره گشا است. این ایام را غنیمت بشمرید. بخصوص امشب را كه شب اوّل ماه رجب است. در روایتی امام صادق (علیه‏السلام) فرمودند كه براى امیرالمؤمنین علی (علیه‏السّلام)) شگفت‏انگیز بود كه در چهار شب از ایام سال بی‏كار بماند (و عبادت نكند) و آن چهار شب عبارت بودند از شب اوّل ماه رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان. بنابر این، این شب‏ها اختصاص دارد به دعا و اجابت دعا.

لذا می خواستم به دوستان سفارش كنم كه امشب را از دست ندهید. امشب شبی است كه باید هر لحظه-اش را غنیمت بشمارید. همه ما گرفتاریم؛ من بعید می دانم كسی در اینجا باشد كه بگوید من گرفتاری ندارم. اگر بگوید گرفتاری ندارم یا شوخی كرده یا نعوذبالله دروغ می گوید. همه ما گرفتاریم. حالا گره‏گشا كیست؟ خداست. بهترین موقعیت هم در دست شماست.

در روایت علی(علیه‏السلام) هم ملاحظه كردید كه فرمایش حضرت كاملاً بر طبق آیات قرآن بود. شكرش را بكن، نعمتش را اضافه می كند. امشب از او تقاضا كن، جوابت را می دهد. از آن‏طرف هم از خطاهایت استغفار كن، خداوند پوزشت را هم می‏پذیرد، ان‏شاءالله.

نظر بدهید