گام سوم

رئیس جمهور محترم، دیروز چهارشنبه در جمع مردم قم، به بیان موانع و مشکلات اجرای برنامه‏های خود پرداختند.

ایشان در این سخنان، نارسایی‏ها، اشتباهات، سرپیچی‏ها یا موانع ایجاد شده توسط نهادهای مختلف قوه مجریه شامل بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادي و دارايي، گمرک، سازمان امور مالیاتی، سازمان ثبت اسناد، و نیز قوه مقننه، را برشمردند و با وعده رفع مشکلات، بابت اشتباهات انجام شده توسط نهادهای مختلف زیرنظر خود عذرخواهی کردند.
اذعان به عوارض و جلوه‏های عینی قصورات یا عملکردهای نادرست، همانند تورم موجود گرچه امری پسندیده است، اما ازآنجاکه افکار عمومی در معرض این نتایج هستند، تاحدودی ناگزیر نیز می‏نماید. در هرصورت، گام اول ارتباط صحیح دولت با مردم در رابطه با مشکلات، حداقل به طور نسبی برداشته شده و دولت محترم با پذیرش نتایج عملکردهای نادرست و یا وجود مشکلات یا حداقل عدم انکار آنها در برخی بخش‏ها، رفتار خود را اصلاح کرده و یا در مسیر اصلاح گام برداشته است.
گام دوم در ارتباط دولت با مردم در رابطه با مشکلات، عذرخواهی است. دولت محترم نشان داده است در این اقدام نیز براساس اراده خود یا در مواجهه با افکار عمومی یا هر دو، راه درست را حداقل به طور نسبی درپیش گرفته است. عذرخواهی از مردم گرچه در کشورما امری مرسوم نیست، اما عرف و حتی هنجار پذیرفته شده در سیستم‏های مدیریتی محسوب می‏شود و اقدام دولت در این زمینه نیز گامی به جلو و شایسته تقدیر است.
گام سوم، بیان دلایل بروز نارسایی‏ها و ارایه برنامه و روش برای حل آنها در آینده است. به نظر می‏رسد دولت محترم در این زمینه رفتار مناسبی نداشته است. این موضوع از آنجاییکه دولت، هزینه های دوگام اول را متحمل شده و با قبول مشکلات، از مردم عذرخواهی هم کرده است، چندان معقول به نظر نمی رسد.
اصرار به بیان دلایلی که نادرست بودن پاره‏ای از آنها به وضوح مورد اجماع کارشناسان مستقل و یا فعالین اقتصادی و سیاسی تمام جناح‏ها و حتی با اطمینان بالا، اکثریت قشر تحصیلکرده جامعه است (همانند آنچه در مورد دلایل تورم عنوان می‏شود)، یا اصرار به عنوان کردن برخی موانع که نه تنها از مرحله بیان فراتر نرفته بلکه رفتارهای ناقض درستی آنها به‏دفعات از جانب دولت محترم مشاهده شده است (همانند آنچه در مورد دلجویی یا دعوت به همکاری فعالان بانکی و بیمه‏ای تفاق افتاده است) نه تنها مشکل را حل نمی‏کند، بلکه با خنثی کردن فواید اقدام ارزنده دولت در اذعان به مشکلات و عذرخواهی، موجبات عدم اطمینان به تصمیمات و سیاست های دولتمردان را فراهم می‏آورد.
به عبارت دیگر، اکنون که دولت محترم، هزینه اذعان به وجود مشکلات و نارسایی‏ها را پذیرفته و حتی به خاطر بروز این مشکلات و اشتباهات نهادهای زیرمجموعه خود عذرخواهی می‏کند، معقول نیست که این اقدام پسندیده را با برداشتن نادرست گام سوم و بیان نادرست دلایل مشکلات ضایع کند. به بیان ساده تر، دولت محترم هنگامی که به مردم اعلام می‏کند بانک مرکزی و وزارت اقتصاد در برخورد با مساله تورم اشتباه یا قصور کرده‏اند و بابت این اشتباهات یا قصورها عذرخواهی می کند و هزینه اقرار به اشتباه و عذرخواهی را متقبل می شود، منطقی نیست که دلایل درست اشتباهات را ناگفته بگذارد و به بیان مسائل نادرست یا حتی درست ولی کم اثر و حاشیه ای بپردازد.
نکته پایانی این که؛ اصرار بر دلایل غیرواقعی یا واقعی اما حاشیه‏ای و کم اثر ممکن است انگیزه روانی داشته باشد. این دلیل روانی به طور معمول از آنجا نشات می‏گیرد که عامه مردم به صورت سنتی و ساختاری، دلایل افشاگرانه را در مقایسه با دلایل منطقی و ساده راحت تر قبول می کنند یا انگیزه پذیرفتن چنین دلایلی در آنها به دلیل مختلف تاریخی و اجتماعی بالاست. اینجاست که دولت محترم باید درایت و خویشتنداری به خرج داده و با بیان درست دلایل مشکلات که مطمئنا مورد قبول مردم هم قرار خواهد گرفت، ضمن اعتمادسازی در مردم، بدنه مدیریتی و کارشناسی دولت و بخش خصوصی، از فروافتادن در دور باطل و ناپایایی که به صلاح دولت و کشور نیست بپرهیزد. مردم نیز نشان داده اند که پاسخ صداقت دولت را به بهترین شکل خواهند داد.
ناگفته پیداست که صداقت در بیان دلایل مشکلاتی مانند تورم، نه تنها به معنای توصیه به رهاکردن مبارزه با فساد یا کاستن از ادبیات ضدفساد نیست، بلکه اتفاقا به معنای هدایت تلاش قابل تقدیر دولت در مسیر صحیح مبارزه پیگیر با فساد و حرکتی در راستای جلوگیری از ناامیدی و بدبینی مردم به اصل روند مبارزه با فساد و پیگیری عدالت خواهد بود./الف