بودجه و معجزه رديف هاي متفرقه

دکتر حسن سبحانی – رديف هاي متفرقه مطابق يک روال غلط و غيراصولي ساليان طولاني است که در قوانين بودجه ساليانه وجود داشته است و در لايحه سال 86هم وجود دارند.

براي اين که از ميزان اعتباراتي که تحت عنوان رديف متفرقه ، مصروف امور عمراني مي شود برآوردي داشته باشيم ، کافي است که دقت شود در لايحه بودجه 1386از مجموع 175هزار ميليارد ريال در نظر گرفته شده براي عمران مبلغ 41هزار ميليارد ريال يعني 23.4درصد آن براي امور عمراني هزينه خواهد شد.
از این مبلغ اعتبار متفرقه عمرانی مبلغ 1874 میلیارد ریال یعنی 4.6 درصد آن برای آبرسانی به شهرها و همچنین احداث راه آهن و بزرگراه و بهسازی راههای مواصلاتی در نظر گرفته شده است که این مبلغ و اهداف آن غیر از مبالغ و اهدافی است که در پیوست های عمرانی قانون بودجه از سالها پیش شروع شده و همچنان ادامه دارد. در واقع با این مبلغ 1874 میلیارد ریال طرح ها و پروژه های خارج از روال عادی انتخاب پروژه در دست اجرا قرار می گیرند.
هر چند اينجانب ساليان طولاني است که مشکلات ناشي از اين شيوه هاي نادرست در خصوص پروژه هاي عمراني را در مجلس و ساير مجامع فرياد کرده ام ، ليکن به منظور استعانت از مساعدت صاحب نظران محترم و تنوير افکار عمومي نکاتي را متذکر مي شوم .
1- ايجاد زيربناها از جمله امور بسيار مهم و ضروري رشد اقتصادي است و لذا اهتمام به آنها قابل تقدير و قدرداني است.
2- زيربناهاي مورد نياز کشور بايد براساس برنامه آمايش سرزمين مورد مطالعه ، بررسي و تصويب قرار بگيرد تا اين اطمينان حاصل شود که اگر بزرگراه يا راه آهن و يا نيروگاه و بندر و فرودگاهي در نقطه اي از کشور احداث مي شود، آن فعاليت به طور مشخص حلقه تعيين شده اي از يک زنجيره در نظر گرفته شده براي توسعه کشور است و در کنار ساير حلقه هايي که ايجاد مي شوند نقشه توسعه زيربناهاي کشور را بتدريج تکميل مي کنند و هيچ دوباره کاري و يا بيهوده کاري در اين زمينه صورت نمي گيرد.
3- مطابق ارقام مندرج در لايحه بودجه سال 86، هزينه احداث هر کيلومتر راه آهن به طور متوسط 15ميليارد ريال است و چنانچه فرض کنيم از آغاز سال 86به بعد نرخ رشد قيمتها صفر باشد، براي تکميل طرحهاي راه آهن که در دست اجراست ، بايد مبلغ 48452ميليارد ريال هزينه کنيم. البته آگاهان امور اقتصادي و نحوه پيشرفت امور عمراني مي دانند که اين بيان بسيار خوشبينانه است و به مبلغ مورد نياز براي به پايان بردن طرحهاي نيمه تمامي که متاسفانه صف آنها هر سال طولاني تر هم مي شود، حداقل يک سوم مبلغ 48452ميليارد ريال اضافه مي شود.
علي رغم اين مهم کافي است ، معجزه جديدي را در رديف متفرقه 503731لايحه بودجه سال 86ببينيد که پيشنهاد کرده است خطوط راه آهن جديدي (11طرح) با همکاري بخش خصوصي عملياتي شود. هرچند برآورد طول اين 11طرح جديد مشخص نيست ؛ اما کافي است توجه شود که يکي از آنها راه آهن تندرو تهران مشهد (حدود 894کيلومتر) و ديگري راه آهن شيراز بوشهر (حدود 304کيلومتر) و سومي راه آهن بوشهر عسلويه – بندرعباس (حدود 927کيلومتر) و چهارمي خط دوم راه آهن تهران ميانه (حدود 430کيلومتر) است و معجزه را در آن بجوييد که براي مشارکت در اين طرحها فقط مبلغ 38ميليارد ريال در سال 86پيشنهاد شده است که هزينه ساخت 2.5کيلومتر راه آهن است.
براستي آيا وعده شروع هزاران کيلومتر راه آهن بدون لحاظ نبود يا کمبود امکانات چه ذهنيتي براي مردم به وجود مي آورد؟
4- در رديف متفرقه 503732براي مشارکت در 13آزادراه که از جمله آنها آزادراه هاي اصفهان – شيراز، تبريز – اروميه ، تهران – مشهد و نطنز- سيرجان است ، مبلغ 183ميليارد ريال پيشنهاد شده است. مطابق آمارهاي مندرج در بودجه براي احداث هر کيلومتر آزادراه به طور متوسط 8920ميليون ريال اعتبار لازم است ، يعني مبلغ پيشنهادي براي احداث 20.5کيلومتر آزادراه کفايت مي کند.
5- در رديف متفرقه 503733براي بهسازي 52راه مواصلاتي در کشور مبلغ 476ميليارد ريال پيشنهاد شده است.
6 – در رديف متفرقه 503734براي احداث 24راه مواصلاتي با هزاران کيلومتر مسافت مبلغ 433ميليارد ريال در نظر گرفته شده است.
7- در رديف 503735براي احداث 24بزرگراه با مشارکت منابع استاني !! مبلغ 494ميليارد ريال پيشنهاد شده است که از جمله آنها بزرگراه هاي شيراز- سپيدان – ياسوج ، کرمان – رزند و ميرجاوه – زاهدان – بم است.
8- هم اکنون مستند به لايحه بودجه سال 1386در بيش از 120شهر کشور پروژه آبرساني براي تامين آب شرب مردم در دست اجراست و براي به پايان رسيدن اين پروژه ها با فرض نرخ رشد صفر براي تورم ، مبلغ 12120ميليارد ريال ديگر لازم است.
بديهي است ، دغدغه به پايان رسيدن پروژه هاي نيمه تمام ايجاب مي کند اعتبارات کم موجود مصروف تکميل اين پروژه هاي نيمه تمام شود که تا پايان سال 85، حداکثر نيمي از اعتبارات مورد نياز آنها هزينه شده است. ولي علي رغم اين مهم ، معجزه رديف 503862لايحه بودجه سال 86به اين صورت خود را مطرح مي کند که براي آبرساني به 38شهر ديگر مبلغ 250ميليارد ريال پيشنهاد شده است که واضح است حجم تعهدات ناشي از اين پروژه هاي جديد براي سالهاي طولاني بر بودجه عمومي دولت تحميل خواهد شد.
9- منطق حکم مي کند که پروژه هاي عمراني در حداقل زمان به پايان برسند تا هم کمتر مستهلک شوند (در دوره ساخت) و هم مردم آثار اجراي آنها را بزودي ببينند و هم با تورم حاصل از دوران ساخت آنها از طريق استفاده زودتر از منافع اين پروژه ها و افزايش عرضه کالاها و خدمات مقابله شود بنابراين آغاز عمليات جديد عمراني با حداقل اعتبار لازم ، مي تواند بتدريج موجبات کاهش در فوايد ناشي از تسريع در اجراي پروژه ها را فراهم آورد، زيرا پروژه هاي مندرج در رديف متفرقه براساس قواعد نوشته يا نانوشته اي که متاسفانه در نظام تصميم گيري ها وجود دارد، کم کم داخل پروژه هاي در دست اجراي اصلي مي شوند و با ورود خويش و اختصاص مبالغ بيشتري به خود ،طول زمان اجراي همه پروژه ها را طولاني تر مي کنند.
10- براستي فلسفه وجودي اين همه پروژه جديد ولي تقريبا بدون اعتبار چيست؟ چرا توزيع جغرافيايي اين پروژه ها به شکلي است که هر يک از نمايندگان مجلس احساس مي کنند چنانچه براي اعمال اصلاحات در روند بودجه نويسي ، رديف متفرقه اي حذف شود، در واقع پروژه هاي مربوط به حوزه انتخابيه وي هم حذف مي شود؟ چه رمز و رازي بين بقاي عدم شفافيت در بودجه هاي سالانه و شعارها و گفتارهاي معطوف به ضرورت شفافيت در بودجه وجود دارد؟ آيا با اصلاحات جزئي مي توان از دام اين گرداب هاي عميق رهايي يافت و يا بايد به انقلاب در امور اقتصادي و از جمله بودجه نويسي اهتمام کرد؟ آيا اين رديف ها معجزه نمي کنند؟!
11- و بالاخره به ياد داشته باشيم که اکثريت اتفاق به قريب اين پروژه ها از 4سال پيش و از دوره دولت پيشين وارد بودجه شده و در دولت فعلي هم ادامه پيدا کرده است.