مفهوم خصوصی سازی

ناصر ایمانی – تاکید رهبر معظم انقلاب برای اجرای اصل 44 قانون اساسی، واگذاری بنگاه های اقتصادی دولتی به بخش خصوصی است، بطوریکه اقتصاد کشور که هم اکنون توسط دولت اداره می شود، بجز مواردی خاص، توسط بخش خصوصی مدیریت شود.

اما مفهوم واگذاری به بخش خصوصی چیست؟ واگذاری به در مفهوم است: اول واگذاری مالکیت دولتی به بخش غیر دولتی و دوم واگذاری “مدیریت” دولتی به بخش غیر دولتی. معنی این سخن آن است که اگر دولت بخشی از مالکیت خود بر بنگاه های دولتی را از طریق مزایده یا بورس به مردم بفروشد، اما مدیریت آن بنگاه به بخش خصوصی منتقل نشود، در واقع، خصوصی سازی و اجرای اصل 44 صورت نگرفته است.
خصوصی سازی واقعی به مفهوم آن است که تمام و یا بیش از 0.51 درصد سهام دولت در یک بنگاه دولتی بفروش رود به نحوی که مدیریت آن نیز در اختیار بخش خصوصی قرار گیرد. حتی اگر دولت کمتر از 0.51 درصد سهام یک بنگاه را در اختیار داشته باشد، اما از طریق سهام ممتاز، کنترل مدیریت بنگاه را در اختیار داشته باشد، باز هم خصوصی سازی به مفهوم واقعی آن تحقق نیافته است. بدین ترتیب اگر بخشی از سهام واحدهای دولتی در بازار بورس بفروش رود بطوریکه مدیریت هنوز در اختیار دولت باشد، در واقع خودمان را گول زده ایم و فقط گام بسیار کوچکی را در راه خصوصی سازی برداشته ایم. باید دید دولت تا چه حد میزان آمادگی دارد که “مدیریت” خود در بنگاه های اقتصادی را به بخش خصوصی واگذار کند. آن زمان می توان در مورد میزان موفقیت اجرای اصل 44 سخن گفت.
همگان به این مهم واقف هستند که صرفنظر از مالکیت یک واحد اقتصادی، “مدیریت” بر آن واحد توسط دولت با بخش خصوصی تفاوت فاحشی دارند. مدیریت دولتی، هزینه زا و کم درآمد است که نمی تواند از امکانات خود، بهره وری مناسب داشته باشد در حالیکه مدیریت بخش غیر دولتی بدلیل آنکه مستقیماً از منافع آن منتفع می شود، با بازدهی درآمدی بسیار بیشتری همراه است. لذا در مورد اجرای اصل 44 قانون اساسی، بجای آنکه توجه ها معطوف به میزان واگذاری “مالکیت” و “سهام” بنگاه های دولتی به بخش خصوصی در طول یک سال باشد، باید معطوف به میزان واگذاری “مدیریت” بخش دولتی به خصوصی باشد. امری که متاسفانه چنین نیست.
اخیراً مشاهده می شود که هرگاه مسوولان دولتی در خصوص میزان اجرای اصل 44 و فرمان رهبری مورد سوال قرار می گیرند، به دو مورد بعنوان اقدامات مفید دولت اشاره می کنند: اول واگذاری سهام عدالت و سپس، واگذاری سهام بنگاه های دولتی در بازار بورس.
شایان ذکر است که اولاً واگذاری سهام عدالت به مردم (صرفنظر از نقش این واگذاری ها) به هیچ عنوان، “خصوصی سازی” نیست و نباید آنرا شامل تلاشهای دولت برای خصوصی سازی آورد. ثانیاً در مورد واگذاری سهام بنگاه های دولتی دربازار بورس نیز باید گفت: که اگر دولت در این واگذاری ها، به میزانی سهام بنگاه ها را می فروشد که مدیریت آن نیز از کنترل دولت خارج شود، در این صورت خصوصی سازی در حال انجام است. در غیر این صورت گام های بسیار لرزانی برای خصوصی سازی انجام شده است که بسرعت قابل ریزش است. زیرا اگر مدیریت آن واحد هنوز در اختیار دولت باشد، ارزش این سهام در آینده متزلزل است و دوباره خصوصی سازی با بحران مواجه خواهد شد.